Doğrudan teminde yüzde 10 sınırı, 22/d kapsamındaki doğrudan temin limitleriyle sıkça karıştırılır. Parasal limit, tek bir ihtiyacın doğrudan temin yöntemiyle karşılanıp karşılanamayacağını değerlendirirken; yüzde 10 kuralı, idarenin bütçesinde mal, hizmet ve yapım işleri için ayrılan ödenekler ile yıl boyunca 21/f ve 22/d kapsamında yapılan harcamalar arasındaki ilişkiyi izler. Bir işlem güncel 22/d limitinin altında olsa bile yıllık yüzde 10 hesabında yer alabilir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (ı) bendinde düzenlenen bu takip, yıllık satın alma planlamasının önemli parçalarından biridir. Hesabın harcama yapılırken ilk kez düşünülmesi yerine bütçe yılı başında kurulması, yaklaşan sınırın önceden görülmesini sağlar. Bu rehber; hesap tabanını, mal-hizmet-yapım ayrımını, merkez ve taşra birimlerinin ilişkisini, örnek formülü, alımların bölünmesi riskini ve Kamu İhale Kurulundan uygun görüş gündeme geldiğinde izlenecek kontrol yaklaşımını açıklar.
Yüzde 10 kuralının hukukî dayanağı ve amacı
4734 sayılı Kanunun 62’nci maddesinin (ı) bendi, Kanunun 21/f ve 22/d bentlerine göre yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin yüzde 10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşmamasını öngörür. Düzenlemenin amacı, istisnai ve hızlı yöntemlerin yıllık satın alma sisteminin ana yöntemi haline gelmesini önlemektir.
Yüzde 10 sınırı, her doğrudan temin faturası için ayrı uygulanan bir kesinti veya vergi değildir. Yıl boyunca kümülatif biçimde izlenen bir planlama ve kontrol sınırıdır. Hesaplamanın doğru yapılabilmesi için hangi ödeneklerin tabana girdiği ve hangi harcamaların gerçekleşmeye ekleneceği baştan belirlenmelidir. Kurumun bütçe ve muhasebe yapısı bu çalışmada dikkate alınır.
Parasal limit ile yüzde 10 hesabının farkı
2026 doğrudan temin limiti, 22/d kapsamındaki tek alımın yaklaşık maliyet cetveli toplamıyla karşılaştırılır. Büyükşehir belediyesi sınırları içindeki idareler ve diğer idareler için farklı tutarlar uygulanır. Yüzde 10 hesabında ise tek işlemin büyüklüğünden çok bütçe yılı içinde biriken 21/f ve 22/d harcamaları önemlidir. Bu nedenle aynı dosyada iki ayrı kontrol sonucu bulunabilir.
Örneğin yaklaşık maliyeti güncel 22/d limitinin altında olan bir mal alımı yöntem açısından parasal koşulu sağlayabilir. Fakat idarenin mal alımları için hesapladığı yüzde 10 payı daha önceki işlemlerle dolmuşsa, yeni alım yıllık sınır bakımından ayrıca değerlendirilir. Tersi durumda yıllık payın boş olması, tek bir alımın parasal limiti aşmasına izin vermez.
Mal, hizmet ve yapım işleri ayrı izlenir
Ticaret Bakanlığının “100 Soruda Doğrudan Temin” rehberinde açıklandığı üzere kurum ve kuruluşlar, bütçelerindeki mal alımı, hizmet alımı ve yapım işi ödenekleri üzerinden yüzde 10 oranını her grup için ayrı hesaplar. Mal alımlarındaki boş pay, hizmet alımındaki aşımı kendiliğinden karşılamaz. Doğru sınıflandırma bu nedenle yalnız muhasebe kodu değil, sınır takibinin temelidir.
Karma nitelikli ihtiyaçlarda alımın asıl konusu ve bütçe sınıflandırması yetkili mali birimle değerlendirilmelidir. Bakım hizmeti içinde yedek parça, cihaz alımı içinde kurulum veya yapım işi içinde malzeme bulunması sınıflandırmayı zorlaştırabilir. İşin niteliği dosyada açık kurulmalı ve aynı işlem farklı tablolarda mükerrer sayılmamalıdır.
Yüzde 10 sınırı örnek hesaplama
Basit formül şöyledir: ilgili alım türü için yüzde 10 sınırı, hesaplamaya esas yıllık toplam ödeneğin 0,10 ile çarpılmasıyla bulunur. Örneğin mal alımları için hesaplamaya esas toplam ödenek 12.000.000 TL ise teorik yüzde 10 payı 1.200.000 TL’dir. Yıl içinde 21/f ve 22/d kapsamında gerçekleştirilen mal alımları bu tutara karşı kümülatif olarak izlenir.
İzleme tablosunda işlem tarihi, dosya numarası, yöntem, 21/f veya 22/d bendi, alım türü, harcama tutarı ve kalan pay gösterilebilir. İptal, iade, fiyat farkı veya tutar değişikliği olduğunda kayıt muhasebe verisiyle uyumlu biçimde güncellenir. Hesap örneği yöntemi anlatır; kurumun hangi ödenekleri tabana alacağı bütçe yapısı ve güncel resmî açıklamalarla doğrulanmalıdır.
Hesap kurum toplamından mı birim bazında mı yapılır?
Genel yaklaşım, yüzde 10 hesabında ilgili veya bağlı birimin kendi küçük bütçesinden çok kurum veya kuruluşun hesaplamaya esas toplam ödeneklerinin dikkate alınmasıdır. Bağlı birimler ihtiyaç duyulan uygun görüş başvurusunu üst kurumları üzerinden yürütebilir. Bununla birlikte idarenin hukukî yapısı, ayrı bütçesi ve harcama yetkileri somut olarak incelenmelidir.
Merkez ve taşra teşkilatı bulunan kurumlarda dağınık Excel dosyaları toplam gerçekleşmeyi gecikmeli gösterebilir. Ortak bir izleme tablosu, birim kodu ve güncel muhasebe verisi kullanmak gerekir. Bir birimin sınırı görmeden işlem yapması, kurum toplamında beklenmeyen aşım oluşturabilir. Sorumlu birim ve raporlama sıklığı iç prosedürde belirlenmelidir.
Hangi işlemler yüzde 10 takibine girer?
Kuralın odağında 4734 sayılı Kanunun 21/f ve 22/d bentlerine göre yapılan harcamalar bulunur. 22’nci maddenin diğer bentleri aynı gerekçeyle otomatik olarak yüzde 10 hesabına eklenmez. Ancak özel bütçe, finansman veya kurum mevzuatından doğan farklı takip yükümlülükleri olabilir. Her işlem doğru madde bendiyle kaydedilmelidir.
Yapım işlerinde ve bazı özel faaliyetlerde mevzuattaki istisna veya farklı değerlendirmeler güncel metinden kontrol edilmelidir. Sosyal tesisler gibi bütçeden ödenek aktarılıp aktarılmadığına göre sonucu değişebilen durumlar da bulunabilir. Bu nedenle internet üzerindeki kısa bir formülü bütün kurumlara aynen uygulamak yerine resmî kaynak ve kurum bütçesi birlikte incelenir.
Yüzde 10 sınırı yaklaşırken ne yapılmalı?
İzleme yalnız sınır aşıldıktan sonra rapor üretmek için kullanılmamalıdır. Yüzde 70, yüzde 85 ve yüzde 95 gibi kurum içi uyarı seviyeleri belirlenebilir. Planlanan ancak henüz gerçekleşmeyen alımlar da tahmini yük olarak ayrıca gösterilebilir. Böylece ihale yoluyla karşılanabilecek ihtiyaçlar zamanında planlanır ve son anda yöntem değiştirme riski azalır.
Birimlerden gelecek yıl sonu talepleri, sözleşmesi bitecek hizmetler ve düzenli tüketilen malzemeler önceden analiz edilir. Yaklaşan sınır, alımı yapay olarak küçük parçalara ayırmanın gerekçesi olamaz. İhtiyaçların toplulaştırılması, ihale takvimi veya ortak satın alma seçeneği değerlendirilmelidir. Acil ve öngörülemeyen durumlar varsa gerekçesi ayrıca belgelenir.
KİK uygun görüş süreci
Yüzde 10 oranının aşılmasının zorunlu hale gelmesi durumunda Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınması gündeme gelir. Başvuruların EKAP doğrudan temin işlemleri üzerinden Kurum tarafından belirlenen form ve bilgilerle yapılması öngörülür. İdarenin ihale ve doğrudan temin kayıtlarının güncel olması, Kurumun değerlendirmesinde önem taşır. Güncel başvuru ekranı ve istenen belgeler işlem tarihinde kontrol edilmelidir.
Uygun görüş, otomatik veya sonradan tamamlanacak biçimsel bir işlem olarak görülmemelidir. Aşım ihtiyacının nedeni, bütçe verileri, gerçekleşen işlemler, planlanan alımlar ve alternatif yöntemlerin neden yeterli olmadığı açıklanmalıdır. Yetkili mali hizmetler, satın alma ve hukuk birimlerinin koordinasyonu başvurunun tutarlılığını artırır. Görüş alınmadan aşım oluşturabilecek yeni işlem başlatılmamalıdır.
Yüzde 10 takip tablosunda bulunması gerekenler
Sağlıklı bir takip tablosu önce hesap tabanını gösterir: mal, hizmet ve yapım işi için yıllık ödenek, yüzde 10 karşılığı ve varsa dönem içi ödenek değişiklikleri. Ardından her 21/f ve 22/d işlemi tarih, dosya, birim, tutar ve alım türüyle kaydedilir. Gerçekleşen toplam, ayrılmış fakat henüz harcanmamış tahmini tutar ve kalan pay ayrı alanlarda izlenebilir.
Tablo düzenli olarak muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırılmalı ve yalnız bir kişinin bilgisayarında tutulmamalıdır. Yetki, değişiklik geçmişi ve dönemsel rapor arşivi bulunmalıdır. MDT 360 raporları doğrudan temin dosyalarının görünürlüğünü destekleyebilir; kanuni yüzde 10 hesabının kapsamını belirleme ve resmî başvuruyu yürütme görevi idarenin yetkili birimlerindedir.
- Mal, hizmet ve yapım ödeneklerini ayrı belirleyin
- 21/f ve 22/d gerçekleşmelerini kümülatif izleyin
- Parasal limit kontrolünü ayrı yapın
- Planlanan alımlar için erken uyarı oluşturun
- Muhasebe kayıtlarıyla düzenli mutabakat yapın
- Aşım ihtiyacında güncel EKAP uygun görüş sürecini inceleyin
Sık sorulan sorular
Doğrudan teminde yüzde 10 sınırı nedir?
4734 sayılı Kanunun 62/ı bendi kapsamında 21/f ve 22/d harcamalarının yıllık toplamının, ilgili ödeneklerin yüzde 10’unu Kurulun uygun görüşü olmadıkça aşmamasına ilişkin kontroldür.
Yüzde 10 hesabı her doğrudan temin işlemi için ayrı mı yapılır?
Hayır. İlgili bütçe yılı içinde kümülatif takip yapılır. Tek işlem için ayrıca güncel 22/d parasal limiti kontrol edilir.
Mal ve hizmet ödenekleri birlikte mi hesaplanır?
Mal alımı, hizmet alımı ve yapım işi ödenekleri ile bunlara ilişkin gerçekleşmeler ayrı gruplar halinde izlenir.
Yüzde 10 aşılırsa doğrudan temin yapılamaz mı?
Aşım zorunlu hale geliyorsa güncel mevzuata göre Kamu İhale Kurulundan uygun görüş süreci değerlendirilir. Görüş alınmadan aşım oluşturacak işlem yapılmamalıdır.
22/d limitinin altında kalmak yüzde 10 için yeterli mi?
Hayır. 22/d limiti işlem bazındaki parasal koşuldur; yüzde 10 sınırı ise yıl boyunca biriken 21/f ve 22/d harcamalarını esas alır.
Resmî kaynaklar ve güncellik
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşlem tarihinde yürürlükte olan mevzuat ve kurumunuzun yetkili birimlerinin değerlendirmesi esas alınmalıdır.
Bilgilerinizi düzenli dosyalara ve belgelere dönüştürün.
MDT 360 ile kalem, teklif, yaklaşık maliyet, komisyon ve belge süreçlerini tek çalışma alanında yönetin.